Dogru kaynak Dogru kaynak Video Dogru kaynak Dogru kaynak

islamiyetin kabulnn trklerde sosyal hayatnda gerekletirdii deiikler

dogrukaynak dev-Ders » Tarih - nklap Tarihi » islamiyetin kabulnn trklerde sosyal hayatnda gerekletirdii deiikler
Hit : 6718
Tarih : 06 Aralık 2010 21:21
Yükleyen : Paylasimci
Oy Ver (1/2208) :

Deime, bir olgunun bir nesne ya da organizmann bir durumdan yeni duruma geiidir. Toplumsal deime ise, toplumu meydana getiren kurumlar bata olmak zere sosyal ilikilerde ve sosyal yaplarda mevcut durumlardan yeni, bambaka bir duruma geii ifade etmektedir . En yaygn ekliyle sosyal deime, zaman ierisinde bir toplumun yapsnda ve bu yapnn eitli fonksiyonlarnda ve bireylerin stlendii toplumsal rollerde, yani toplumdaki ilikiler sisteminde, toplumsal kurumlarda ve bireylerin davranlarndan meydana gelen deimeler olarak tanmlanabilir. Deime, evrensel bir olgu olup ok eskiden beri dnrlerin ilgisini ekmitir. Ancak sosyolojik anlamda deimenin aklanmas problemi, 19. yzylda sanayi devrimi ile birlikte gelien hzl sosyal hareketlilikler sonucunda nem kazanmtr

Deimenin olmad bir insan topluluu dnmek mmkn deildir. Btn insan topluluklarnda sosyal deimeden bahsedilir. Yalnz sosyal deime, daha nce ifade edildii zere, medeniyet tarihinde bazen hzl, bazen de yava bir ekilde ortaya kmtr. zellikle, Ortaan statik saylabilecek insan topluluklarnda dahi bir deimeden bahsedilebilir. Deimeden sz edebilmek iin belirli sreye ihtiya vardr. Baka bir ifade ile sosyal deime bir sre iinde izlenebilmektedir

Sosyal deimenin nedenleri veya ona sebebiyet veren faktrler konusunda bugne kadar eitli grler ne srlmtr. Amerikal sosyolog Johnson bunlar grupta toplamaktadr.

* Sosyal sistemin kendi i bnyesinden kaynaklanan deime sebepleri ki bunlarn banda atma gelmektedir.
* Sosyal sistemin ilgili olduu ortamn etkilerine bal deimeler ki bu gruba kltr deimeleri dhil bulunmaktadr.
* evrenin etkileri

te yandan sosyologlar, teden beri sosyal deimede rol alan faktrlerden birini ve mesela; fiziki evre faktrn, teknolojiyi ve bu alanda kaydedilen gelimeleri, rk faktrn, iktisadi retim yaplarn, bilgi seviyesini yahut ta dini inanlar, vb. sosyal deimenin hakim faktr olarak grmek istemilerdir. Zamanla bu grlerin etrafnda ekoller olumu ve kendini tenkitlerden kurtaramam sosyal deime nazariyeleri bulunmaktadr. Sosyal deimede nfusun azlk veya okluunun hakim rol oynadn ne sren grle teknii n planda tutan yahut ekonomik alt yapya arlk veren materyalist gr ve nihayet kltrel deerlere ve zellikle de manevi-dini kltr deerlerine arlk veren grlerden her biri sosyal deimenin determinist bir biimde aklayclar ve belirleyicileri olduklarn iddia etmilerse de, ampirik verilerin ortaya koyduu ve bugnn sosyoloji evrelerinde genellikle paylald zere, her ne kadar bu faktrlerden biri veya tekisi belli artlarda sosyal deimenin hakim veya belirleyici faktr imi gibi grnseler de, bu durumlarda veya bakalarnda baka faktrlerin de iin iine kart ve deime olgusunun birok faktrlerin karlkl etkileimi veya birleiminin bir sonucu olduu anlalmaktadr

Burada din sosyolojisi bakmndan nemli olan konu sosyal deime ierisinde dinin ne gibi bir rolnn olduu ve sosyal deime ile din arasndaki ilikidir.


Din ile sosyal deime arasndaki iliki ele alndnda bir yandan sosyal deimenin din zerindeki etkisi sz konusu olurken, dier yandan da dinin sosyal deime sreci ierisindeki rol zerinde durulmas gerekmektedir. nver Gnay konuyu bilimsel ve sosyolojik terminoloji ile ifade etmek suretiyle, din ile sosyal deime arasndaki ilikiyi, sosyal deimeyi engelleyen bir faktr olarak din, sosyal deime faktr olarak din, sosyal deiimin din zerindeki etkileri, eklinde ynl ele almaktadr .

Bunun yan sra, din ile sosyal deiimin karlkl ilikilerini iki tipte belirtebiliriz. Bunlardan birincisi, dinin etkili olduu din-sosyal deiim ilikisi; bunu da kendi ierisinde tipte ele alnabilir: Birincisi, dinin, sosyal deiimi yavalatc bir faktr olarak etkili ve ilevsel olduu din sosyal deiim ilikisi; ikincisi, toplumsal deiimi takviye edici bir faktr olarak ilev grd iliki biimi; ncs ise dinin toplumsal deiimin temel faktr olduu iliki biimidir. kincisi ise dinin etkilendii sosyal deiim- din ilikisidir. Bu da kendi ierisinde tipe ayrlabilir: Birincisi, sosyal deiimin dini engelleyici olduu, olumsuz ynde etkiledii sosyal deiim- din ilikisi; ikincisi, sosyal deiimin dinin lehine ilev grd iliki biimi ve ncs ise sosyal deiimle birlikte dinin kendini deitirmesidir

Weber, dinin sosyal deimedeki olumlu ya da olumsuz veya muhafazakr yahut yaratc rollerini daha iyi aydnlatmak zere dini nderlerin bir tipolojisini almaya karmaktadr. Bu maksatla O, peygamber ve rahip tipleri zerinde nemle durmaktadr. Bu iki tipten rahip, ileyen ve yerlemi bir sistemin paras olarak, onun zerinde hibir yaratc fonksiyon icra etmeksizin yalnzca messeselemi geleneksel dzenin idamesini salad halde peygamber, orijinal tecrbesi ile yerlemi modellere meydan okur ve ayet baarl olursa, yeni mesajnn yaratcl sayesinde taraftarnn sosyal hayat zerinde kkl deiiklikleri gerekletirir. Weberin terminolojisinde peygamber, karizmatik liderliin dini bir tezahrdr . Karizma ile nesneler arasndaki sk balar, ayinci tutuculuu ortadan kaldran hem dinsel, hem tarihsel g peygamberliktir. Ulusal ya da etnik tek bir grubun yelerine deil, btn insanlara seslendii iin, bu dnya ile teki arasnda, nesneler ile karizma arasnda temel bir kartlk kurduu iin peygamberlik devrimcidir

Sonu olarak, grld zere, sosyal deime ve din ilikileri bir ynyle muhafazakrl ve gelenee ball nedeniyle deimeye engel olutururken, dier yandan tam olduu dinamik ruh sayesinde deimeyi etkileyen nemli bir unsur olarak karmza kmakta ve zamanla toplumda ortaya kan deimelerin dini yaay zerinde yanklar olmaktadr.

MSLMAN OLDUKTAN SONRA TRKLERDE SOSYO-KLTREL VE DN DURUM


Din deitiren kiilerin ve topluluklarn din deitirme sonras hayatlarnda baz nemli deimeler olduu bilinmektedir. Burada Trklerin slamiyeti kabulden sonra sosyal-kltrel ve dini hayatlarnda gzlenen deimeler zerinde durulacaktr. Bu blmde Trklerin slam dinini ne kadar benimsedikleri, Mslman olduktan sonra yaantlarndaki eski inanlarn etkisi hala devam edip etmedii ve Trklerin slam dinini kabul etmeden nceki sosyal durumu ile slam dinini kabul ettikten sonraki sosyal durumu arasndaki benzerlikler ve farkllklar neler olduu gibi sorularn cevaplar bulunmaya allacaktr.


Din deitirme, toplumun eski kimliini deitirmesi eklinde de karmza kmaktadr, baz durumlarda toplumun nceki haliyle, din deitirdikten sonraki durumu birbiriyle tezat tekil ettii gzlenmektedir. Konunun aratrmaclar din deitirmenin kimlik, kiilik, hedef, inanlar, fikirler, davran ve deerler asndan kkl bir deiiklik gerektirdii hususunda hemfikirlerdir .


Yeni bir din veya medeniyetin kabul, cemiyette inan, dn ve yaay gibi eitli bakmlardan meydana getirdii deiiklik ve inkiaflar dolays ile bir milletin tarihinde nemli bir hadise olmak zelliini daima korumaktadr. Byle bir deiikle milletlerin varlklarn koruduu, yeni bir iman ve hzla ileri bir seviyeye eritii veya milli bnyelerini sarst, hatta milli benliklerini kaybettiklerinin misallerine tarihte rastlamak her zaman iin mmkndr. Din deitirmenin millet hayatnda meydana getirdii deiiklikleri Trk tarihinde de ak olarak grebiliriz. Trkler Mslman olmadan nce gerek Trkistanda ve gerekse yayldklar lkelerde Budizm, Maniheizm, Musevilik ve Hristiyanlk gibi dinleri kabul etmilerdir. Ancak bu dinleri kabul ksmen olmu ve byk Trk kitlesi kendi Gk-Tanr inancna bal kalmlardr. Trklerin ksmen de olsa kabul ettikleri bu dinlerin ortaya koyduu nizam onlarn tre ve yaaylarna uymad iin ksa zamanda milli benliklerini kaybetmilerdir. Gktrk hakan Bilge Kaan, veziri Tonyukuktan bir Budist mabedinin yaplmasn istedii zaman vezirin ona verdii sava ve hayvan etini yasaklayan ve miskinlik telkin eden bu dinin kabul Trkler iin felaket olur cevab, bu hususu ortaya koymaktadr. Musevilii kabul etmi olan Hazarlarn, Hristiyanl kabul etmi olan Bulgar ve Macarlarn bugn iin Trklklerinden bahsedilemez. slam dininin kabul Trklere yeni bir ruh ve kuvvet vermi ve Asya steplerinden Avrupa ilerine kadar uzanan sahalarda byk ve uzun mrl imparatorluklarda balca amil olmutur. Mslman Ouzlarn, H.z. Muhammed zamanndan beri asrlarca Darl Cihad ilan edilerek seferler yaplmasna ramen bir trl gerekletirilemeyen Anadolunun fethinde ve burasnn ikinci bir Trk vatan olmasnda, Osmanl mparatorluu gibi Dnya tarihinin en byk ve uzun mrl mparatorluklarndan birinin kurulmasnda slam dininin oynad rol son derece nemlidir. Bunlardan daha nemlisi slam dininin ortaya koyduu nizam ile Trk tre ve yaay birbirine uyduu ve birbirini tamamlad iin Trkler milli varlklarn devam ettirmilerdir (Yldz, 1981:314-5). Trkler Mslman olduktan sonra ksa srede slam dinini benimsemekte ve slam dininin bayraktarln omuzlarna almalarnda da bunun etkisi gzlenmektedir.

Mslman Trklerde Sosyo-Kltrel Durum
Trk tarihinin, Trk-slam safhasnda kurulan siyasi teekkller artk tam bir bozkr ili saylmaz. Sosyal durum, iktisadi hayat, idari ve askeri ynlerden olduu gibi, dil, edebiyat, sanat itibari ile de Trkler, yeni blge ve kltr artlarnn gereklerine uymular, dolays ile eskisinden olduka farkl bir hviyete brnmlerdir (Togan, 1970:75-104). Bu artlardan biri, slamiyetin dnyevi faaliyetleri de kadrolayan kitabi bir din olmas, dieri de yerli halkn, slami akide ve messeselerle birlikte, eski ran geleneklerinden bir ksmn yaatmakta devam etmesidir. Trkler davranlarn, evrenin siyasi, sosyal ve kltrel durumuna gre ayarlayabildiklerinden dolay, idarelerindeki blgelerde Mslman kitlelerce allm ve onlar tedirgin etmeyen gelenek ve kurululara mdahale etmemilerdir. Bu itibarla; sosyal tabakalamann devam, halk dili Farsa ile Kuran dili Arapann konuma ve yazmada, edebiyatta, dini ve ilmi eserlerde kullanlmas, Trk idareciler tarafndan slami isimler, unvanlar, lakaplar alnmas, mevcut hkmet tekilatnn muhafaza edilmesi, devleti koruma hizmetine yerli unsurlarn itirak ettirilmesi ve slam inan ve ideallerinin devlette stn bir manevi g durumuna ykselmesi bu Trk siyasi teekkllerinin zellikleri olmulardr .


Fakat bu Trk devletleri tam bir slam devleti de deildir. Aradaki farklar temelde ve zde olduu iin mhimdir. Trk-slam devletinin slam devletinden ayrld noktalar zellikle, hkmranlk anlay, devlette askeri karakter, dini davran, toprak rejimi ve sosyal haklarda belirir. Buna gre, Trk devletleri slam dininin hakim bulunduu lkelerde mevcut kltr evresi deerleri ile bozkr Trk siyasi, sosyal, hukuki rf ve geleneklerinin birbiri ile kaynat, kendine has teekkllerdir. Bu kaynama tabiatyla kolay olmam, uzunca bir gei merhalesi gerekmitir. Trklerin tek tek veya kk aileler halinde Hilafet hizmetine girmeleri bir yana braklrsa, Trk-slam devleti olan Karahanllar zaman bu geiin devlet seviyesindeki devresini tekil eder. Orta Asyada halk yzde yze yakn Trk asll bir sahada kurulduu iin siyasi, toplumsal ve hukuki ynden Trk olan bu devlet, dini adan slamiyeti temsil etmekle, Trk-slam cemiyet tipine doru kpr vazifesini grm bulunuyordu. Bu gelimenin Seluklularda tamamlandn gryoruz .


slamiyeti kabul eden Trkler, bu dine yalnzca asker olarak hizmet etmi deillerdir. Mslman Trkler siyasi, idari ve ilmi alanlarda da nemli baarlara imza atmlardr. Nitekim nceleri Araplarn, sonra ranllarn ve slamiyeti din olarak benimsemi btn milletlerin, kaynan slamdan alarak gelitirdikleri slam kltr ve medeniyetinde, Trklerinde inkr edilemeyecek lde katklar bulunmaktadr .


Trkleri, slamdan aldklar deerler sayesinde milli benliklerini koruma, muhafaza edebilme imknn bulmulardr. nl mtefekkir Erol Gngr slam olmalar sayesinde Trkler kendileri tarih sahnesinde stn millet olarak devam ettirmenin de bir yolunu buldular, br taraftan slam lemi de Trklerin katlmasyla taze bir kan ve can buldu. Trkler slam dinini kendileri iin bir milli din haline getirdiler, btn benlik ve samimiyetleriyle bu dine sarlarak XI. yy.dan itibaren slam Dnyasnn btn dman kuvvetlere kar korunmas iini tek bana yklendiler. .


slamiyet, yerleik hayat iinde ortaya km ve yerleik hayat dzenleyen bir sistem getirmitir. slam dini insanlar arasnda kabile ayrlklarn aan bir birlikteliin kurulmasna alyor, ayn dine inanan insanlar arasndaki sosyal ve iktisadi, siyasi farkllklarn kaldrlmasn gaye ediniyordu. te Trkler uzun zaman byle bir sosyal dzene erime mcadelesi verdiler (E.Gngr, 1999:160). Bunun neticesinde Trklerin slam dinine girmeleri, ou gebe olan Trklerin yerleik hayata gei srelerini hzlandrd (Gnay-Gngr, 1999:284). Trklerin eski hayatnda ulus ad verilen kabile gruplarnn nemli bir yeri vard; bunlar birbirine kar devaml hkimiyet kavgalarna giriiyorlar, aralarnda stnlk davas gdyorlar, bu mcadelelerde kendi millettalarna da dmanlaryla ayn muameleyi yapabiliyorlard, kurduklar devletler bir boyun brlerine hakim olmas veya bir eit boylar federasyonu eklinde ortaya kyordu. slamdan sonra bu trl ayrlk ve dmanlk duygular din bakmndan hor grld gibi, slam medeniyetlerinin bir gerei olarak yerleik hayata geme olay da kabile balarnn zayflamasna yol at. Bu iki tip deime birbirinin tamamlaycs olmutur; yani Trkler yerleik hayata getike dini daha mkemmel bir ekilde renip benimsedikleri gibi, bu yeni hayat tarz onlarn birbirine daha ok yaklap kaynamasn salayacak artlar da oluturmutu. Trklerde, sosyal yap, siyasi yapnn temelini oluturduu iin, Trklerin en salam devletleri, en ok yerleik hayata dayandklar zaman kurulmutu .


Bunun yannda, ehir hayatna gei Doudan Batya doru bir gelime gsteriyordu. lk Trk ehirleri slamiyete ilk geen blgelerde geliti ve oralarda devaml bir Trk varl meydana geldi. Trkistan ehirleri Trk kltrnn yerleik medeniyet halinde gelimesine sahne olan yerler olarak Trk karakterini hep korumular, yabanclar eritmilerdir .


Fakat bununla birlikte, Trkler artk yeni bir hayata gemi bulunuyorlard. Bu yeniliin balca iki kayna vard. Birincisi, yeni bir inan sistemini benimsemilerdi ve bu inan sistemi insann sadece Tanr ile deil ayn zamanda dier insanlarla olan mnasebetlerini de dzenliyordu. Bu yzden Mslman bir devletin, sosyal, siyasi ve iktisadi bakmdan da slamn esaslarna uygun bir tekilatlanmaya gemesi gerekiyordu. kincisi, Trkler Mslman olarak yeni bir medeniyet dairesinin iine girmiler ve bu daireye dahil olan baka bir takm milletlerle kltr ve medeniyet alverii yapmaya balamlardr .

 »sosyal bilgiler ve biz, »sosyal duygusal alanla ilgili oyunlar, »2010- 2011 sosyal dayanma yardmlama kzlay kulb yllk plan ve alma takvimi,

Yorumlar

Adınız :

E-Mail Adresiniz :

Yorumunuz :

Yorum yapılmamış.