Dogru kaynak Dogru kaynak Video Dogru kaynak Dogru kaynak

Seydi ali reisin haritaclkta yapm olduu alma nedir

dogrukaynak dev-Ders » Biyografi » Seydi ali reisin haritaclkta yapm olduu alma nedir
Hit : 2256
Tarih : 19 Ocak 2011 18:19
Yükleyen : Paylasimci
Oy Ver (1/2159) :
haritaclk ile ilgili yazlar

Tarihin yaz ile balad dnlrse, haritaclk mesleinin tarihten de eski bir gemii olduu sylenebilir Gerekten, bulunan rnekler henz yaz yazmay renme dzeyine eriememi ilkel toplumlarda harita izebilme yeteneinin gelimi olduunu kantlamaktadr Byk Okyanustaki Marshall adalarnda yaam olan insanlarn yaptklar deniz hantalar bu gr kuwetlendirmektedir Dz ve eri birok ubuklarn bir araya getirilmesiyle yaplan bu haritada, dz ubuklar ak denizi, eri ubuklar da adalara yaklaan dalga cephesini temsil etmektedir Haritada adalar istiridye kabuklarya gsterilmitir
Hudson Krfezinde yaayan, eitimsiz, ara gereten yoksun Eskimolarn yaptklar deniz hantalar, ait bulunduklar yerlere ok byk uyum gstermektedir Belcher adalarnn Eskimolar tarafndan yaplm haritasyla bu blgenin Admiralty haritas (ekil 95) de rnek olarak verilmitir
Aztekler tarafndan yaplan haritalar da ilk ve nemli rnekler arasndadr Bu haritalar ekil ve resim kullanarak tarihi olaylar canlandrrnaktadr
Bilinen en eski harita rnei Babillilenn M 2500 yllarnda yapm olduklar haritalardr Mezopotamyada Babil kentinin yaklak 350 km kuzeyinde bulunan Ga Sur harabelenndeki kazlardan kartlan ve kil tablet zerine kaznm bu haritalarn yaps (ekil 96) da gsterilmitir Haritada Frat nehri ve kollar ile douda ve batda uzanan dalar yer almaktadr Ayrca hantann dousu, bats ve kuzeyi gsterilmitir Bu kck kil tablet Harvard niversitesi mzesinde bulunmaktadr Bu rnekten baka Babillilerin mermer zerine izilmi kadastro planlar da zamann ileri fen bilgileriyle ortaya karlm deerli eserlerdir
Ilk arazi lsnn, Nil vadisinin ve deltasnn kullanlmasn organize etmek amacyla, eski Msrllar tarafndan uyguland bilinmektedir Yaplan haritalar yardmyla Nil sularnn ykselmesi sonucu kaybolan arazi snrlar, sularn ekilmesinden sonra yeniden bulunabilmekteydi leri fen bilgilennin uyguland bu devrim, hantacln gelimesine nemli katklar olmutur
Haritaclk konusunda inlilerin de almalar yapt bilinmektedir Elde bulunan en eski rnek MS 117 ylnda ta zerine kaznarak yaplan haritadr (ekil 97) Haritada Byk in Seddinin bir ksm ve onu kesen Sar Irmak grlmektedir
Kartografik almalarn ilk temelleri eski Yunan bilginleri tarafndan atlmtr Yerin bykl ilk kez bu devirde llm; kutup, ekvator, enlem, boylam kavramlar ile ilk projeksiyon bu dnemin bilginleri tarafndan ortaya atlmtr M 0 2 Yzylda Yunanl bilgin Anaximandann yapt hanta pek nldr Sonraki tanhlerde, M 5 130 yllarnda Ptolemaios bir dnya haritas yapmay baarmtr
Romallar dneminde astronomik almalar yaplm, hanta projeksiyonu konusunda nemli bilgiler retilmi, askeri ve idari hizmetler iin eitli haritalar yaplmtr Dnyay daire biiminde temsil eden Roma haritas olduka nldr
Doa st grlerin ar bast ortaa dneminde haritaclar, dnyay gerek biimiyle gsterebilecek ciddi atlmlarda bulunamamlardr Bu dnemde yeryz Romaltarn anlay gibi daire biiminde temsil edilmitir Orbis Terrarum diye isimlendinlen bu hartalarda dairenin yars Asya ktasn, gen kalan yarm dairenin yars Avrupay, dier yars da Afrikayt gstermektedir (ekil 98) Orta an bu klasik grnn yani sra dnyay kre gibi gsteren haritalara da rastlanmaktadr
Orta an sonlarna doru slam dnyasnda yaayan bitginlerin astronomi ve matematik gibi pozitif bilim dallarndaki bilgi ve uygulamalar hantaclkta nemli gelimelere yardmc olmutur MS 1154 ylnda Arap kartorafiarrndan Idrisinir yapt dnya haritas Asya, Avrupa ve Afnkay kabaca belirtebilmektedir 0 dnemde Amerika hakknda bir bilgi bulunmadndan, hantalarda bu kta yer almamaktadr

Bu dnemlerde dnyada denizcilik nem kazanm, bunun sonucu olarak da deniz seyrinde neml bir yeri olan Portolon Haritalar nn yapmna balanmtr Portolon haritalr limanlar btn ayrntlar ile gsteren, ayrca denizcilikle ilgili bilgileri ieren ve yapmnda dekoratif grnme de nem veren haritalardr
Yeni an balamaasyla bilim ve teknikteki gelimeler haritacl da etkilemitir Pusulann daha nceleri bulunmu olmas ak deniz yolculuklarna olanak salam, bu gibi uralar insanlarn yeni bilgiler edinmesini ve teknolojide ilertemesini hzlandmtr Bu zamana kadar retilen haritalar elle oaltlarak ihtiyalar karlanmtr 15 Yzyln sonlarna doru Venedikte ilk haita basks gerekletinlmitir nceleri tahta zerine kaznan kalplar kullanlm, fakat daha sonralar kalp olarak bakr levhalar kullanlmaya balanmtr Baslan hatritalarn renklendinlmesi elle yaplmaktayd
Dnyay iki yar kre kiminde ilk gsteren Alman denizci Behaim, bu eserini 1492 ylnda tamamlamtr 15 Yzyln sonlarnda matematikiler eitli projeksiyon yntemleri gelitirmi ve uygulamlardrHollandal kartoraflarn ustas olarak bilinen Mercator, 15Yzylda, kendi ad verilen projeksiyon yntemini uygulayarak, bakr levha zerine bir harita yapmtr
Dnya byklnn bilimsel yntemlerle ilk ls,1617 ylnda Fransz bilgini Snellius tarafndan yaplmtr Bunu izleyen yllarda Fransz Bilim Akademisi, Laponya ve Peruda lderi meridyen yaylar yardmyla dnyann bykln belilemilerdir 17 ve 18 Yzyllarda gelien teknik ve aralar haritaclktaki ilerlemelen de hzlandmtr
Yirminci yzyln ilk yarrna gelitirilen fotogrametnk yntem hantaclkta nemli bir dnm noktas sayar Bu tarihe kadar btn evreleri insan yeteneine ve emeine dayal olan haritaclk almalar, fotogrametrik yntemin uygulamaya konulmasyla hanta retiminde mekanizasyondan yararlanma dneminin balangc saylr
20 yzyln ikinci yarsnda gelien bilgisayar teknolojisi sayesinde haritaclk, dier mesleklerde olduu gibi, tam otomasyona sokulabilrne olanana kavuturulmutur Gnmzde arazi llerinden hantann izimine kadar btn ilemler otomatiarda n yararlanarak yaplmaktadr Son olarak gelitirilen uydu teknii ve uzaktan alglama yntemlleriyle olduka yksek doruluklu harita yapm olanakl hale gelmitir

Trk Haritacl

Trk hantaclnn ilk evrelerine 15 Yzyln ortalarnda rastlanr Deniz ya da portolon haritalar olarak yaplan bu eserler, seyahatlar srasnda gzlemlerle toplaman bilgilere dayanmaktadr Bilinebilen ilk harita, Trabulusgarpl brahim Reisin 1462 ylnda ceylan derisi zerine izilmi olan Akdeniz haritas dr Harita, stanbul Deniz Mzesinde bulunmaktadr Trk denizcisi ve haritacs Piri Reisin 1513 ylnda ceylan derisi zerine izdi ve halen Topkap Mzesinde bulunan haritas Amerika, Afrika ve Atlas Okyanusunu ayrntl biimde gsteren ok deerli bir eserdir
Pin Reis tarafndan l5l9 ylnda yazlarak, zamann Padiah Kanuni Sultan Sleymana sunulan Kitab- Bahriye (Denizcilik Kitabi) isimli eser, Akdeniz limanlar hakknda ayrntl bilgi veren bir denizci klavuzu olduu kadar, iinde bulunan harita ve krokilerle de deerli bir harita albmdr
16 yzyl Trk haritaclnda nemli bir yeri olan Seydi Ali Reisin Basra Krfezi ve Hint Denizi haritalarn da iine alan Mirat-ul Kainat isimli eseri, zamann deerli kaynak eseri olarak bilinmektedir 1567-1568 yllarnda hazrland bilinen Ali Macar Reis Atlas da bugne kadar gelebilmi nl eserler arasndadr Bu dnemin kara haltaclna bir rnek olarak Nasuh alahinin (Nasuhi Matarak) Beyan- Menazil-l Seferi lrakeyn isimli eserinde yer alan haritalar gsterilebilir Nasuh Salahi 16 Yzylda yaam, saray mensubu bir bilgindir Bu dnemde kartoraflara ap Nvis ad verilmekteydi; Nasuh Salahi de bu yetenei dolaysyla ap Nvis olarak bilinmektedir Bu deerli bilgin Kanuni ile birlikte katld Badat seferinde yoi boyunca kullanlan kpnaklama yerlerinin, yolarn, kPage Rankinglerin ve yerleim merkezlerinin haritalarn yaparak bunlar bir kitap haline getirmitir Eser Anadolu Atlas olarak da bilinir
17 ve 18 yzyllarda nemli saylabilecek hantaclk almalar grlmemektedir Su yollar haritalar baz kentlere ait haritalar ve zellikle Franszlar tarafndan yaplan atlaslarn tercmeleri rastlanan rnekler olarak sylenebilir Matbaann Trkiyeye girmesinden sonra ilk Trke atlas, Mderris Abdurrahman Efendi tarafndan 1803 ylnda baslan Dart-TabaatiI Amire adn tamaktadr
Bilimsel temellere dayal ilk harita almalar Avrupada 17 yzylda balarken, bu alandaki faaliyetlerin Trkiyede ve Trk uzmanlar tarafndan uygulan olduka uzun birzamanda gerekleebilmitir 1795 ylnda stanbulda kurulan Mhendishane-l Bernii Humayun (Topu Harp Okulu)dan yetien subaylar bilimsel ilkelere uygun olarak hantaclk almalarna balayabiimilerdir Bu okuldan yetienler yabanc uzmanlarla ortaklaa alarak 1823-1845 yllar arasnda Karadeniz ve Marmara sahillerinin haritalarn ieren ve uzun yllar, zellikle denizcilerin yararland Mamara Klavuzu mu yapmlardr Mhendis okulundan yetien uzmanlar bilgilerini artrmak iin retim programlar gelitirilirken, bir yandan da haritaclk konusunda renim yapmak zere Fransaya subaylar gnderilmitir Modern Trk haritaclnn kurucusu olarak bilinen M evki Paa (1866-1927) Fransaya gnderilen (1890) subaylardandr
1895 ylnda Fransz harita uzman Defforgesin ynetiminde ve Trk haritaclardan oluan Harita Komisyonu kurulmutur Bu komisyon 1896 tarihinde Eskiehir civarnda 723552 m uzunluunda bir baz lsyle, nirengiye dayal ilk hanita yapm al;malarna balam; blgede corafi koordinat tayini ve sarka yardmyla da gravte tayinini gerekletirmilerdir Ayrca, ayn komisyon 1/50000 lekli iki paftalu alan ile Eskiehirin 1/10000 lekli hantalarn da yapmtr
19 yzyln ortalarnda, 1843-1845 yllarnda, Alman corafyacs ve kartograf Heinrich Kiepert, denledi bilgilerle 1/1 000000 lekli Anadolu Haritasn yapmay baarmtr Daha sonraar, 1877 de Dou Anadolunun bir ksmn iine alan 1/400000 lekli hanitalan yapmna geilmitir Ancak Kiepentin 1899 da olmu zerine olu Richart Kiejert, Anadolunun geri kalan ksmlarnn 1/400000 lekli hanitalann tamamlam e yaymlamtr Kiepert Haritalar olarak bilinen 24 paftalk bu seri, hatal )lmalarna karn uzun sre kullanlabilmitin Kepent hanitalarndan baka Rusar tarafndan yaplan, Dou Anadolu, Trakya ve Rumel yrelenini kapsayan 1/21)000 lekli hanitalardan da uzun yllar yararlanlmtr Ancak yabanclar tarafndan yaplm bulunan bu haritalar, zellikle ykseklkierde byk hatalarn bulunmas nedeniyle, nemli almalarda yeterli olamamtr
Mevki Paann yneminde almalarn srdren Harita Komisyonu, 1911 ylnda 1/200000 lekliye Bonne projeksiyon sistemindeki hantalarn yapmna balamtr 124 paftalk bu seri ancak 1929 ylnda tamamlanabilmitir Bonne projeksiyonunda, Ayasofya kubbesinin aleminden geen meridyen dorultusu balang mendyeni, 41 kuzey paraleli de teet paralel olarak alnmtr 1/200000 lekli hantalalan kltme yoluyla ve ayn projeksiyon sisteminde 1/800000 lekli hanitala tretilmitir Ayn haritalar kullanlarak 1946 ylnda Gauss-Krger projeksiyo sisteminde 1/500000 lekli hipsometrik haritalar da yaplmtr
1925 ylnda 657 Sayl yasa ile Harita Genel Mudrlu (halen Harita Genel Komutanl) ismiyle yeniden rgtlenen Hariita Komisyonu 1/25000 lekli lke temel hanitalarnn yapn da planlamtr nceleri Clark Elipsoidi zerinde ve Bonne projeksiyon yntemine gre balayan almalar; hanita faaliyetlerini organize etmek zere 1932-1934 yllarnda Trkiyeye arlan Alman Profesr HBoltzun nerilerine uyularak, Entemasyonal Elipsoid boyutlannda ve Gauss-Krger projeksiyon ynteminde srdrlmtr Grad blml ve gereksinimlere gre deiik baianglarla yaplan bu haritalarn, 1946 ylnda alnan bir kararla, 6 derecelik UTM projeksiyon ilkelerine gre yaplmasna geilmi ve almalar izleyen yllarda bu biimde yrtlmtr Trkiyenin 1/25000 lekli temel haritalar, fotogrametrik yntem uygulanarak tamamlanm, bunlara dayal olarak da 1/50000, 1/100000 ve 1/250000 lekli haritalar retilmitir
Trk deniz haritaclnda ilk eserlere 15 yzyln ikinci yarsnda rastlanr Ancak Trklerin Seluklular dneminde denize alm olduklar dnlrse, o tarihlerde denizlele ilgili geni bilgi edinmi olduklar sylenebilir
Ibrahim Reisin, Piri Reisin nl eserlerinden sonra Seydi Ali Reisin 16 yzyl ortalarnda maceral bir yolculuk sonunda yazd Miratl Kainat, Muhit, Miratl Memalik, Hlasatl-Heya fi Tercme-i Risaletl Fethiyye gibi deerli eserlerin, Trtk denizciliinin gelimesine nemli katklar olmutur Halen Topkap mzesinde bulunan Ali Macar Reisin nl atlasnda 6 tane deniz haritas bulunmaktadr
Bu deerli eserlerden sonra yaklak 250 yllk zaman kesiminde, deniz haritaclna ilikin nemli atlmlara rastlanamamaktadr 18 yzyln sonlarnda ise Deniz Harp Okulunun almasyla, deniz hantaclnda bilimsel almalarn sonucu, ilk deniz haritas 1830 ylnda, Heybeliada Deniz Harp Okulunda baslan, Karadeniz Haritas olmutur
1900 ve 1901 yllarnda ngiltereye gnderilen gen deniz subaylar, deniz haritalarnn yapmna ilikin teorik ve uygulamal bilgiler edinmier ve yurda dndklerinde bakr grave yntemiyle Istanbulda deniz haritalan basmaya balam lardr Bu haritalar, Ingilizlerin ADMIRALTY deniz hatitaiarnr tercmesi biiminde yaplm, deniz lmelerie ilikin bir faaliyete bu dnemde geilememitir
1909 ylnda, sonralar Seyir Hidrografi ve Oinografi Dairesi adyla deniz haritaclnda deerli hizmetler verecek olan kuruluun ilk ekirdei, ordu iinde bir ube olarak greve balamitr Zamanla gelien kurulu, 1950 ylnda bgnk yapsna kavuturulmutur Gnmzde Seyir Hidrografi ve Oinografi Daresi, modern ara ve gererlerte dnya standa-tlanna uygun orijinal lmelere dayal deniz haritalann retmektedir
Haritann yurt savunmasndaki nem; nedeniyle, bu alandaki almalar, dier lkelerde olduu gibi Trkiyede de askeri kurulular tarafndan yrtlmtr 20 yzyln getirdii ekonomik ve teknik gelimeler, sivil hizmetlerde de hantann nemini ortaya karmtr Her trl mhendislik projelerinin alt yapsn oluturan harita istei, askeri ana~ 1e haitalanyla karlanmaya allm; ancak daha byk lekli ve deiik anal Iaritalarn yapmna gereksinme duyulmas, sivil kurulularda da harkactltk aimalann zorunlu hale getirmitir Ozellikle kadastro almalan Ikinc Mentiyetn ilanndan sonra, 1908 ylnda balamtr Konya ovasnda kurulan t~r triyanglasyon ana bal olarak kadastro planlar yaplmtr 1915 ylnda Alman uzman Krayerin ynetiminde, Istanbulun bir ksm yerinde kadastro atmalarna batanlmtr Birinci Dnya Savann zorlayc koullar altnda, bu almalar fazla srdrlememitir
Cumhuriyetin ilanndan sonra 1925 ylnda 658 SaylYasa ile Tapu Mdriyeti Umumiyesi (Tapu ve Kadastro Genel Mdrl) ne bal bir Kadastro rgt kurularak almalara balanmtr almalar, Trk hantaclk tarihinde modern kadastronun kurucu5u olarak bilinen Halit Ziya Trkkan (1866-1966)n ynetiminde balatlrmt r Gerekli personelin yetitirilmesi amacyla, o tarihlerde, yksek dereceli birKadastro Okulu alarak retime balamtr Bu okulun yaps daha sonralari, oaa dereceli retim yapacak biimde deitirilmitir
Kadastro hizmetleri, tekniin salad ara ve gerelerle, gnmzde byk bir hzla srdrlmektedir il, ile, belde ve kylerin deiik lekli kadastro planlarnn yan sra, dier kurulularn proje almalarnda kullanlan, 1/5000 lekli deitirilmi JTM projeksiyon sisteminde ve fotogrametrik yntemle toporafik ve Toporafik-Kadastral-Stanldart haritalarn retimi de 1950 ylndan beri devam etmektedir Bu haritalar, Harita Genel Komutanl ile Tapu ve Kadastro Genel Mdrlnn ortak almalar ile yrtlmektedir
Kentlerin imar plan, eleitrik, su, kanalizasyon gibi alt yap projelerinde kullanlmak zere, byk lekli h~rita almalar da yaplmaktadr lk kent haritas 1910 ylnda stanbulda ya~lmtr almalara bir Fransz firmas balam, ancak iler sonradan bir Almm firmasna devredilmi; daha sonra da bir Trk yklenici tarafndan iler tamamhnmtr stanbulun bu ilk haritas Alman Haritas olarak bilinir
Kent haritalar yerel ymetimler ya da onlar adna ller Bankas Genel Mdrl Harita Dairesi Bakanl tarafndan ykleniciler eliyle yaptrlmaktadr retilen haritalarn temel lep 1/1000 dir Kentin durumuna gre bu haritalardan 1/2000 ya da 1/5000 lekli iltlm haritalar da tretilmektedir
1974 ylna kadar kadastro ve kent durum haritalar ayr Teknik Ynetmeliklere gre yaplmaktayd 1974 tarihinde yrrle giren ve zaman zaman deiiklie urayan Teknik Ynemelikle haritalarn yapmnda standart birlii salanm, byk lekli haritalar, belirtilen tarihten beri ayn standartlarda retilmeye balanmttr
Harita Genel Komutanl, Tapu ve Kadastro Genel Mdrl ve ller Bankas Genel Mdrl gibi harita yapmakla grevli kurulularn yan sra Karayollar, Genel Mdrl, Devlet Su leri Genel Mdrl gibi saylabilecek kamu kurulular, hizmetlerinin gerei olan byk lekli ett ve aplikasyon haritalarn kendi olanaklaryla ya da yklenici eliyle yapabilmektedirler

alnt


Yorumlar

Adınız :

E-Mail Adresiniz :

Yorumunuz :

Yorum yapılmamış.