Dogru kaynak Dogru kaynak Video Dogru kaynak Dogru kaynak

-Ana dilimiz trke hakknda sylenmi szler

dogrukaynak dev-Ders » Genel(Hepsi) » -Ana dilimiz trke hakknda sylenmi szler
Hit : 1843
Tarih : 19 Ocak 2011 18:19
Yükleyen : Paylasimci
Oy Ver (1/1865) :
Trkem, ses bayram. ~ Fazl Hsn Dalarca ~
-Trke; azmzda, anamzn dili gibi hell ve gzel olmal. ~ Yahya Kemal Beyatl ~
-Bizim dilimiz, bir imparatorluk dilidir. Her dil imparatorluk dili olamaz. nk her millet imparatorluk kuramaz. ~ Nihad Sami Banarl ~
-Gnl ve sz bir olmayan kiinin yz dili bile olsa, o gene dilsiz saylr. ~ Mevlna ~
-Kamusa (szle) uzanan el, namusa uzanmtr. ~ Cemil Meri ~
-Dilini kaybeden bir millet, hereyini kaybetmi demektir. ~ Peyami Safa ~
-Bir lkenin kanunlarnn inenmesinden sonra en byk su, dilinin inenmesidir. ~ Walter Lanoor ~
-Millet, edebiyat olan topluluktur. ~ Balzac ~
-Bana mkemmel bir lisan ver, sana byk bir millet tekil edeyim. ~ Leibniz ~
-Kendi dilini tam olarak bilmeyen, baka dilleri de bilemez. ~ Bernard Show ~
-Herhlde mnevver bir insann, anadilinden en az 30.000 kelime bilmesini zaruri bulurum.
~ H. Saadettin Aral ~
-Dilimin snrlar, dnyamn snrlardr. ~ Ludwig Wittgenstein ~
-Bir kimsenin ne sylemesi gerektiini bilmesi yeterli deildir; nasl syleneceini bilmesi de gerekir.
~ Aristo ~

--
Trke Hakkndaki Grlerim - Johan Vandewalle
"-Anadili Trke olan bir kiinin ksa cmlelerle dnd, konuma annda ise bu ksa cmleleri eitli yollarla birbirine balayarak karmak yaplar kurduu grndeyim. Bu "cmle balama eilimi" baz konuurlarda zayf, bazlarnda ise adeta bir hastalk derecesinde gl olabilir. Bu son durumda ortaya kan dilsel yaplar, insan zihninin stn olanaklarn en gzel ekilde yanstyor. Farkl dil gruplarna ait birok dili incelediim halde imdiye kadar hibir dilde beni Trkedeki karmak cmle yaplar kadar byleyen bir yapya rastlamadm syleyebilirim. Biraz duygusal olmama izin verirseniz, bazen kendime "keke Chomsky de genliinde Trke renmi olsayd- ", diyorum. Eminim o zaman ada dilbilim ngilizceye gre deil, Trkeye gre ekillenmi olurdu-"
Yukardaki yazy tamamen Trke yazmtr.



Johan VANDEWALLE kimdir
15 ubat 1960 Belika doumlu, 34 dil ve lehe bilen, Dnyann en byk dilbilimcilerinden Johan Vandewalle dillere ilgisinin balayan yle anlatyor:
Trke ile ilk kez 1973te yapt bir stanbul gezisi srasnda tantn belirten Vandewalle, unlar kaydetti-“O zaman 13 yandaydm. O gezide yaadm misafirperverlik beni ok etkiledi ve Trkeyi renmeye sevk etti. Trkeyi biraz renince, matematiksel yapsna hayran kaldm. Ve bu dili, btn yanlaryla incelemeye karar verdim.” Vandewalle, Belikaya dndkten sonra Trkeyi rendiini, daha sonra da Osmanlca ve eski Uygur Trkesini renerek Orhun Abideleri'ni incelediini anlatt.
Vandewallenin bildii diller
Wandewalle, Flemenke, Latince, ngilizce, Almanca ve Trkenin yan sra Farsa, ada Arapa, Rusa, Osmanlca, Klasik Arapa ve Eski Slavcay rendiini kaydetti. Trkeye olan meraknn ardndan da zbek, Kazak, Krgz, Trkmen, Azeri, Uygur, Tatar, Bakurt, Tuva, Orhon, Eski Uygur, Kuman ve aatay Trkeleri ile Tacikeyi de kendi kendine rendiini syledi. Arapa kursu sonucunda da Msr ve Fas Arapasn rendiini anlatan Vandewalle, yalnzca seyahatlerde kullanmak amacyla da talyanca, Arnavuta, Yunanca, Hinte, Urduca ve Fince rendiini syledi. Vandewalle, sadece dil merakndan dolay da Gaelic, Japonca, Svahili ve Srpa kitaplar okuduunu ve bunlar anladn kaydetti.
Johan Vandewalle, dil renmenin paha biilmez bir zenginlik olduunu vurgulayarak, amacnn, bu zenginlii insanlarla paylamak ve onlara da retmek olduunu kaydetti. 1987 ylnda katld yarmada, 22 yaayan dili kullanarak en ok dil bilen Belikal unvan aldna iaret ederek, “Ancak amacm, dil konusunda rekor krmak deil. Azimli olduktan sonra renilemeyecek dil yoktur.” dedi. Vandewalle, Belikada bulunan ve bakan olduu Oryantal, Dou Dilleri ve Kltrleri retim Merkezinde farkl dzeylerde konuulan Trke ve Arapa dersleri verdiini, ayrca deiik lkelerde yaayan ve Trkiye Trkesini renmek isteyenler iin Trkekent, Trk lehelerine merakl olanlar iin de Trkestan adl internet siteleri hazrladn bildirdi.
Kendisi tarafndan kaleme alnan yaznn asl:
Karmasik cumlelerle ilgili soruma yanit veren Sayin Saban Gul ve Ahmet
Aydin'a tesekkurler.
Karmasik cumlenin parcalara, yani daha kucuk cumlelere ayrilmasi guzel
bir yontem. Bu yontem, ogrencinin anlasilmasi kolay parcalardan hareket
ederek karmasik cumlenin anlamini bulmasini kolaylastiriyor. Ancak zayif
tarafi bence karmasik yapinin parcalardan nasil insa edildigini
yeterince aciklamamasidir. Asagida bu problemi halletmek icin karmasik
yapilari gorsellestirmek icin bir yontem onerecegim.
Anadili Turkce olan bir kisinin kisa cumlelerle dusundugu, konusma
aninda ise bu kisa cumleleri cesitli yollarla birbirine baglayarak
karmasik yapilar kurdugu gorusundeyim. Bu "cumle baglama egilimi" bazi
konusurlarda zayif, bazilarinda ise adeta bir hastalik derecesinde guclu
olabilir. Bu son durumda ortaya cikan dilsel yapilar, insan zihninin
ustun olanaklarini en guzel sekilde yansitiyor. Farkli dil gruplarina
ait bircok dili inceledigim halde simdiye kadar hicbir dilde beni
Turkcedeki karmasik cumle yapilari kadar buyuleyen bir yapiya
rastlamadigimi soyleyebilirim. Biraz duygusal olmama izin verirseniz,
bazen kendime "keske Chomsky de gencliginde Turkce ogrenmis olsaydi- "
diyorum, eminim o zaman cagdas dilbilim Ingilizceye gore degil, Turkceye
gore sekillenmis olurdu-
Konumuza, yani onermek istedigim yonteme, donelim:

"Olayi tartismak uzere ust duzey bakanlarin katildigi acil toplantiya
cagrilan Sivil Havacilik Bakani Huseyin, hava trafik kontrol merkezini
arayan bir kisinin, ucagin kacirildigini soylemesinin �yanlis alarma�
neden oldugunu soyledi." ("Yanlis alarm korkuttu", (3/10/2001, NTVNSMBC)

Bu karmasik cumlenin yapisini ogrencilerimiz icin en iyi sekilde
gorsellestirmeye calisalim. Yapiyi ayirdigimiz parcalari (ilk 3 kelimeyi
simdilik birakalim) asagidaki kaliba gore gosterelim:

+belirtili ozne
| tumlec
+eylem

Boylece elde ettigimiz kisa cumlelerin sayisi 7'dir. Bu kisa cumlelerin
bazilarinin diger cumlelerde ozne, nesne,- konumuna gectigini
gosterebilmek icin cumlelerimizi numaralayalim. Asagida bu numaralari
parcalarin karmasik yapinin icindeki yerine gore sectim (belki daha
uygun bir numaralama onerilebilir). Sifat-fiil ictumtesi (relative
clause) olusturulurken silenen bazi ogeleri de tekrar ekledim-1'deki
"Sivil Havacilik Bakani Huseyin", 2'deki "toplanti", 4'teki "kisi".
Aslinda co-referential (gonderim acisindan ozdes) olan ogelere ayni
endeksler de eklenebilirdi, ancak yontemi ogretim alaninda uygulamayi
amacladigim icin, ogrencileri fazla korkutmamak icin, bundan vazgectim:

1+Sivil Havacilik Bakani Huseyin
| acil toplantiya
+cagrildi
2+ust duzey bakanlar
| toplantiya
+katildi
3+ Sivil Havacilik Bakani Huseyin,
| "7"yi
+ soyledi.
4+kisi
| hava trafik kontrol merkezini
+aradi
5+ bir kisi
| "6"yi
+ syledi
6+ ucak
+ kacirildi
7+ "5"
| yanlis alarma
+ neden oldu

Ayni numaralamayi kullanarak karmasik yapiyi simdi asagidaki gibi
gorsellestirebiliriz. Sozcukler satir satir olarak soldan saga dogru
okundugunda asil cumlemizi tekrar buluyoruz (bu yapinin ekraninizda
dogru gozukmesi icin Courier gibi "non-proportional" font secmeniz cok
onemli!):

1+(Sivil Havacilik Bakani Huseyin)
| 2+ust duzey bakanlarin
| | (toplantiya)
| +katildigi
| acil toplantiya
+cagrilan
3+ Sivil Havacilik Bakani Huseyin,
| 4+(kisi)
| | hava trafik kontrol merkezini
| +arayan
| 5+bir kisinin,
| | 6+ ucagin
| | + kacirildigini
| 7+ + sylemesinin
| | yanlis alarma
| + neden oldugunu
+ soyledi.

Fazla karmasik olmayan yapilarin gorsellestirilmesi icin ayraclarla
yetinilebilir:
Bir kisi, -ni syledi

Ancak yapi cok karmasik olunca ayrac kullaniminin, dilbilimci olmayan
yabancilara Turkce ogretiminde bir cozum olamayacagi sanirim asagidaki
ornekten anlasiliyor:

Sivil
Havacilik Bakani Huseyin,hava trafik kontrol merkezini arayan> bir
kisinin, sylemesinin> yanlis alarma neden
oldugunu> soyledi.





Johan Vandewalle

Yorumlar

Adınız :

E-Mail Adresiniz :

Yorumunuz :

Yorum yapılmamış.